# Zo overtuig je je manager ervan dat open source werken slim is

Open source werken wint snel aan bekendheid binnen de overheid – en dat is niet
zonder reden. Het stelt organisaties in staat van elkaar te leren, en het kan
voorkomen dat ze afhankelijk worden van leveranciers. Ook is het inmiddels
wettelijk vastgelegd dat overheidsorganisaties open source moeten werken. In
2020 is vastgelegd in de beleidslijn ‘Open, tenzij’, dat software die wordt
ontwikkeld door de overheid "open source by default" moet zijn. Ook
[onderschrijven](https://opensourcewerken.nl/page/view/b28e707b-2731-49bf-bcc6-ac693f1f250a/overzicht-wet-en-regelgeving)
de Wet open overheid (Woo) en Wet hergebruik overheidsinformatie (Who) dat
overheidscode openlijk beschikbaar zou moeten zijn. Meer info over waarom open
source werken een goed idee is vind je op
[opensourcewerken.nl](https://opensourcewerken.nl).

<!-- truncate -->

## Niet zo spannend als je denkt

Hoewel open source werken een enorme potentie in zich heeft, is de realiteit
ervan vaak niet eens zo heel spannend. Toen ik een tijdje terug een presentatie
zag van Niels Hatzmann (projectleider bij
[Abacus](https://github.com/kiesraad/abacus), De Kiesraad) begon het met te
dagen. Open source werken is een goede manier om de opdrachtgever bij een
project te betrekken, het werkproces is namelijk op elk moment inzichtelijk. Dit
in combinatie met sprints en regelmatige demo's en je beperkt de kans dat je
afdwaalt van het projectdoel.

> Open Source werken is niet spannend; het is zelfs een beetje saai. Je kijkt
> gewoon naar mensen die aan het werk zijn.

## Het pijnpunt: developers kennen de voordelen, managers (nog) niet

Omdat developers in hun dagelijkse leven de voordelen van open source code aan
de lijve ondervinden, zijn zíj vaak de voorstanders van open source werken. Het
kan dan frustrerend zijn als er van bovenaf wordt opgelegd dat er aan code
gewerkt moet worden in gesloten omgevingen. Het is als developer makkelijk om
managers te beoordelen op hun gebrek aan technische kennis, maar constructiever
is om het vanuit het perspectief van de manager te zien. Als je de zorgen
adresseert die op dat niveau spelen, kan je namelijk veel effectiever je mening
voor het voetlicht brengen.

## Hoe ga je het dialoog succesvol aan?

### 1. Verdiep je in de zorgen van je manager

Voor jou is het zo klaar als een klontje, maar voor de manager nog niet. Daarom
is het belangrijk te beseffen waar die zorgen vandaan komen. Ook is het
belangrijk te laten blijken dat je deze zorgen ook echt ziet, en dat je bereid
bent deze samen te tackelen. Er spelen waarschijnlijk vragen op vlak van de
volgende thema's:

#### Veiligheid: is open source wel veilig en betrouwbaar?

Als je deze vraag krijgt, kun je uitleggen dat open source software geen nieuw
fenomeen is, maar juist de fundering vormt van de hele techindustrie. Van de
telefoons in onze zak, tot de servers waarop onze software draait, alles bevat
open source componenten.

Ook geldt dat fouten of risico’s gemakkelijk ontdekt kunnen worden in open
source software, omdat deze open en inzichtelijk is. Dat mensen van buiten de
organisatie bugs en veiligheidsissues kunnen melden betekent natuurlijk niet dat
software niet meer onderhouden en gemonitord hoeft te worden.

#### Kosten: hoeveel tijd en geld kost het ons?

Uiteindelijk kan open source werken ons een hoop geld besparen. Door
bijvoorbeeld met andere organisaties aan een design-system te werken kan je op
termijn veel sneller front-ends ontwikkelen. Ook voorkom je door open source
software te gebruiken terecht te komen in een "vendor lock-in"; de situatie
waarbij je te maken hebt met onevenredig hoog oplopende licentiekosten bij een
leverancier waar je je afhankelijk van hebt gemaakt.

#### Juridische risico’s: hoe zit het met licenties?

Lopen wij als organisatie risico's als andere organisatie met onze code aan de
gang gaan? Antwoord op deze vraag is: als de juist licenties worden gebruikt
niet. In veel software-licenties staat heel duidelijk vermeld dat gebruik voor
eigen risico is. Daarmee is het ook juridisch afgedekt.

#### Productiviteit: wordt er dan nog genoeg aan onze eigen doelen gewerkt?

Als we onze code open source maken, komen we dan nog toe aan onze eigen
features?

Het open sourcen van je project zou in theorie tijdrovend kunnen zijn. Externen
kunnen issues aandragen, en het kost tijd om deze allemaal te behandelen. Echter
hoef je niet per se te kiezen voor volledige ondersteuning van de community. Je
kunt er ook voor kiezen om je project in eerste instantie alleen openbaar
beschikbaar te maken zonder actief samen te werken met externen. In termen van
de
[drie niveaus van opensourcewerken.nl](https://opensourcewerken.nl/page/view/94ccca61-eac1-4441-b727-47db60661a3e/het-opensource-verhaal)
(A/B/C) bevind je je dan op niveau C: Beschikbaar maken.

### 2. Focus op de positieve kanten

#### Open Source werken is leuk en avontuurlijk

Door open source te werken zet je de deur open voor interessante samenwerkingen
en daaruit voortvloeiend, leuke ontmoetingen. Dit kan spannend zijn maar zie het
vooral als een leuke toevoeging op je standaard werkzaamheden en de huidige gang
van zaken.

#### Innovatie: kansen voor samenwerking, het doorbreken van de silo's

Door interne projecten te open sourcen kunnen andere (overheids-)organisaties
meekijken en ontstaat er een mogelijkheid tot gezamenlijk innoveren. Andere
organisaties kunnen er zo achter komen dat er een gezamenlijke use case bestaat,
en besluiten de handen ineen te slaan.

#### Kansen om te leren

Open source werken kan gezien worden als een kans voor een team om te
professionaliseren. Als je bijvoorbeeld de
["Standaard voor Publieke Code"](https://standaardvoorpubliekecode.nl/) erbij
pakt kom je erachter dat je als open source project ten alle tijden een roadmap
beschikbaar moet stellen. Als je goed naar buiten communiceert is dat ook fijn
voor jezelf. Zo stel je je eigen doelen nog scherper op.

Als je in de openbaarheid opereert heb je meer kans dat mensen je te hulp
schieten en je zo direct een kennisnetwerk opbouwt.

#### Kansen om talent te werven/ PR

Als je organisatie veel interessante projecten open source beschikbaar heeft,
kun je hiermee een positieve indruk maken op potentiële werknemers. Ook is het
in algemene zin goed voor de PR en het bereik van een organisatie om een kijkje
in de keuken te geven.

### 3. Presenteer het als een veilige stap

Stel voor om eerst een nieuw, klein projectje te open sourcen. Kies een project
waarbij jullie toch al van plan waren samen te werken met andere organisaties.
Dankjewel voor deze tip
[Nico Rikken](https://mastodon.nl/@nicorikken/113900204462330015).

Laat zien dat open sourcen in stapjes kan. Vertel dat het mogelijk is om de code
te openbaren zonder verder de community te hoeven bedienen. Maak hierbij gebruik
van de
["Drie niveaus van opensourcewerken"](https://opensourcewerken.nl/page/view/94ccca61-eac1-4441-b727-47db60661a3e/het-opensource-verhaal).

### 4. Bereid je voor op moeilijke vragen

Denk na over tegenargumenten en hoe je die kunt weerleggen. Een vraag zou kunnen
zijn:

#### - Hoe behouden we controle over onze software?

Nagenoeg alle organisaties die zelf software ontwikkelen maken gebruik van
onderliggende open source software in de vorm van libraries. Dit is dus al een
realiteit, niet iets nieuws. Als je als organisatie regelmatig contribueert aan
libraries die je gebruikt, heb je automatisch invloed op de kwaliteit ervan. Ook
zal je het sneller signaleren als een open source project abandonded dreigt te
worden.

Het is dus makkelijker de controle te houden over open source software (die
bijna elke organisatie toch al gebruikt) als je er zelf aan bijdraagt.

### 5. Laat zien dat je niet alleen staat: andere projecten doen het ook al (succesvol)

In overheidsland zijn er veel mooie bestaande open source projecten aan te
wijzen:

- [NL Design System](https://nldesignsystem.nl/componenten/)
- [Abacus (De Kiesraad)](https://github.com/kiesraad/abacus)
- [Openkat (VWS)](https://openkat.nl)
- [Signalen (VNG)](https://signalen.org/)
- [Vorderingenoverzicht Rijk](https://vorijk.nl/docs/introductie)

### 6. Zorg dat je je verhaal een persoonlijke touch heeft

Wat zijn de voordelen die jij zelf ondervindt van open source werken? Laat
bijvoorbeeld zien dat je regelmatig inspiratie opdoet in andere repositories,
die wel open source zijn.

### 7. Wees eerlijk: open source werken brengt ook zo zijn uitdagingen met zich mee

Zo is het belangrijk goed op te letten met persoonlijke data. Het is niet de
bedoeling dat er persoonlijke data terecht komt in issues als dit openbaar
staat. Gelukkig bestaan er allerlei gidsen die helpen bij open source werken,
zoals de [Standaard voor Publieke Code](https://standaardvoorpubliekecode.nl/).
Hier staat precies in wat je anders moet doen als je open source werkt.

## Conclusie: bekijk beren op de weg door de ogen van je manager

Dus, verdiep je in de zorgen die er leven bij jouw manager en adresseer deze.
Steek het verhaal positief in: open source werken heeft veel mooie,
avontuurlijke kanten. Maar ook bijvoorbeeld voor het werven van talent en PR.
Het levert mooie verhalen op.

Begin klein, toon aan dat open source werken gecontroleerd en gefaseerd kan
gebeuren, en laat zien dat andere overheidsorganisaties het al succesvol doen.
Open source werken is geen sprong in het diepe, maar een strategische stap
richting een transparantere, efficiëntere en innovatievere overheid.

Wij horen graag tegen welke obstakels jij nog meer oploopt bij gesprekken met
managers/ non-technici!

## Meer lezen/ andere bronnen

- [Ons hoofdstuk over Open Source werken](/kennisbank/leidraad/open-source/)
- [Praat verder op opensourcewerken.nl](https://opensourcewerken.nl)
- [Bouw mee aan de standaard voor publieke code](https://standaardvoorpubliekecode.nl)