"Vraag niet wat je land voor jou kan doen – vraag wat jij voor je land kunt doen."
Toegegeven, het is een beetje een melodramatische quote. Maar ik vond hem toepasselijk voor het thema van deze blogpost. Deze blogpost gaat namelijk over effectiever bijdragen aan een betere digitale overheid. De originele quote is van niemand minder dan J.F. Kennedy en komt uit zijn inauguratie-speech uit 1961. Met recht een andere tijd en plaats.
Mijn inspiratie voor deze blogpost kreeg ik toen ik een paar weken terug mijn zoontje de fles aan het geven was op een nachtelijk uurtje, en me de volgende vraag overviel:
"Aannemende dat ik mijn werkdag start met het ultieme doel om de digitale overheid beter te maken. Hoe doe ik dat dan zo effectief mogelijk?"
Die vraag probeer ik te beantwoorden in deze blogpost.
Als je voor de overheid werkt dan probeer je natuurlijk al dag in dag uit de gang van zaken in jouw organisatie te verbeteren, en werk je aan een betere overheid. In dit artikel schets ik opties om deze pogingen breder te trekken. Ik besef me natuurlijk dat het niet voor iedereen weggelegd is om tijdens werkuren ruimte te krijgen voor open source projecten en standaarden, waarschijnlijk overheerst de dagelijkse praktijk. De uitdaging ligt hem dan ook in het veranderen van de cultuur zodat deze investeringen voortaan in begrotingen worden meegenomen. Dit is de enige manier om het werken op eilandjes te doorbreken.
John F. Kennedy op
September 12, 1962
Mijn motivatie
In een wereld waarin de democratie onder druk staat denk ik dat het belangrijk is dat we een overheid hebben die haar digitalisering op orde heeft. Op dit moment is digitalisering nog te vaak de bottleneck als het gaat om uit te voeren beleid.
Thema's als beveiliging, privacy, toegankelijkheid en digitale soevereiniteit zijn wat mij betreft minimale randvoorwaarden voor overheidsdiensten. Het zorgt ervoor dat burgers applicaties veilig kunnen gebruiken en dat er niemand wordt buiten gesloten. De overheid is voor kennis over die thema's afhankelijk van professionals. Ik ben zo'n professional, en ik wil die kennis graag inzetten.
Wil je als IT'er effectief bijdragen aan een betere digitale overheid? Er zijn drie routes:
- Draag bij aan open source projecten met breed bereik, zoals NL Design System of OpenKAT.
- Deel kennis door het organiseren van events en meetups.
- Zet praktijkervaring om in standaarden zoals de API Design Rules of NeRDS.
Zet dus in op kennisdeling met maximaal bereik.
Verschillende routes
Het eerste idee dat bij mij kwam bovendrijven was dat als ik veel positieve impact wil maken, het belangrijk is om bij te dragen aan projecten met een groot bereik. Het liefst zijn dat dus projecten die overheidsbreed gebruikt kunnen worden.
Nog een route zou kunnen zijn via kennisdeling. Als ik waardevolle kennis heb over mijn vakgebied, kan ik die het beste delen zodat de kwaliteit van dienstverlening als geheel beter wordt.
Ik kwam op een aantal verschillende routes:
Door middel van open source
Een open source project starten of eraan bijdragen kan een slimme manier zijn om jouw kennis toepasbaar te maken en deze verder te verspreiden.
Praktische voorbeelden
Een paar voorbeelden van wat je als IT'er bij de overheid allemaal kan bereiken door je kennis te vertalen naar een concreet open source project.
Als front-end developer; een datepicker (A11Y)
Stel je voor. Je bent een front-end developer en hebt aan veel verschillende projecten gewerkt waarbij het nodig was een custom datepicker te bouwen die ook nog eens moest voldoen aan de WCAG richtlijnen. Als je dit wel eens gedaan hebt dan weet je dat dit een aardige klus is (en dat is een understatement). Wat als je zou besluiten deze opgedane kennis om te zetten in iets herbruikbaars, namelijk een datepicker component (bij voorkeur binnen NL Design-System).
Elke keer als de datepicker weer wordt geïnstalleerd via NPM heb je winst behaald voor de overheid, omdat er nu ergens in een applicatie een beter bruikbare datepicker zit.
Kennen jullie hem nog, de JQuery UI Datepicker?
Als DevOps engineer; Kubernetes-kennis delen via Haven+
Dan weer een andere rol. Stel je bent een DevOps engineer met ambitie en je helpt jouw organisatie door toe te werken naar een situatie waarin je Kubernetesclusters ook kunnen draaien zonder leverancierspecifieke componenten. Dan kan je hier andere organisaties ook wellicht mee helpen.
Meewerken aan Haven+
In dit geval is er al een project dat zich bezig houdt met het standaardiseren van een leverancier-agnostische Kubernetes opzet. Dit project heet Haven en heeft met Haven+ een standaard configuratie opgezet. De opzet is verkrijgbaar in zowel Flux als ArgoCD. Beide implementaties kunnen nog wel wat contributers gebruiken.
Als CISO; security-kennis delen met de mensen van OpenKAT
Als chief information security officer (CISO) is het belangrijk op de hoogte te zijn van ontwikkelingen in de security-wereld. Daarbij kan het van pas komen om een goed netwerk te hebben waardoor je weet wat er bij andere organisaties speelt. Het deelnemen aan een open source project zoals OpenKAT (Kwetsbaarheden Analyse Tool) kan je dat netwerk opleveren. Door te investeren in het product en de mensen erachter te leren kennen begeef je je vanzelf in deze wereld en bouw je een netwerk op.
Laat collega's tijd spenderen aan open source
Als jouw rol CISO is, is er een gerede kans dat je collega's in je team hebt die je ook de ruimte kan geven om bij te dragen aan iets als OpenKAT. Als je als organisatie gebruik maakt van een open source project is het slim om personeel de kans te geven te investeren in dat project, zodat je in verbinding staat met het project en de mogelijkheid hebt een beetje bij te sturen. Zo heb je een stoel aan tafel, en het komt het project ten goede.
Begin met inner source
Niet in elke organisatie kan je (helaas) direct een open source project beginnen. Of je voelt je er simpelweg nog niet klaar voor. In dat geval kan je jouw idee of component ook eerst als inner source project aanbieden en promoten. Waarschijnlijk heb je veel kennis van wat jouw organisatie nodig heeft en daardoor is de kans dat het project aanslaat groter dan dat je het direct een overheidsbrede insteek geeft.
Contribueren is niet altijd makkelijk
Het gaat zeker even duren voordat jij effectief kan bijdragen aan het open source project van jouw keuze. Contribueren aan een groot open source project gaat altijd vele malen complexer zijn dan gewoon code pushen naar een interne repository waar niet veel mensen iets vinden van wat jij toevoegt. Toch is het het proberen waard, als je immers bijdraagt, creëer je veel meer waarde.
Zie het als een skill die je jezelf eigen maakt, of een spier die je traint.
Werk aan bruikbare (technische) standaarden
Ook is het nuttig om jouw praktijkervaring om te zetten in technische standaarden en validators. Voorbeelden van hoe bepaalde rollen kunnen bijdragen aan standaarden:
Als beleidsmedewerker of architect; richtlijnen opstellen via NeRDS
Niet iedereen die wil bijdragen aan een betere digitale overheid is developer. Stel je bent beleidsmedewerker of architect en hebt de afgelopen jaren veel ervaring opgebouwd met het inkopen of beoordelen van digitale systemen. Je weet welke vragen je moet stellen, welke valkuilen er zijn bij aanbestedingen en welke eisen vaak ontbreken in programma's van eisen.
Die kennis kan jij aandragen door middel van een bijdrage aan NeRDS — de Nederlandse Richtlijn Digitale Systemen. NeRDS bundelt richtlijnen en praktische handvatten voor het verantwoord ontwerpen, ontwikkelen en inkopen van digitale systemen bij de overheid. Het project werkt open source en verwelkomt actief bijdragen: van feedback op bestaande richtlijnen tot het voorstellen van nieuwe.
Elke richtlijn die jij bijdraagt of verbetert op basis van jouw praktijkervaring helpt andere organisaties betere keuzes te maken — bij elke nieuwe aanbesteding, elk nieuw systeem.
NeRDS is een project met potentie. Waar je ook rondloopt in de publieke
sector, je ziet deze stickers steeds vaker.
Als backend developer; API-kennis vastleggen in de API Design Rules
Stel je bent een backend developer en hebt de afgelopen jaren tientallen REST API's gebouwd voor verschillende overheidsorganisaties. Je weet inmiddels uit ervaring welke fouten er steeds opnieuw worden gemaakt: inconsistente naamgeving, ontbrekende paginering, slecht gebruik van HTTP-statuscodes.
Die kennis kun je omzetten in een concrete bijdrage aan de API Design Rules. Elke regel die jij toevoegt of verbetert, zorgt ervoor dat andere developers die onze tools draaien automatisch gewaarschuwd worden voor dezelfde valkuilen. Je kennis wordt zo een geautomatiseerde kwaliteitscheck voor de hele overheid.
Organiseer events tbv kennisdeling
Nog een mooie manier om de overheid te verbeteren is events te organiseren waar kennisdeling centraal staat. Een aantal voorbeelden van wat je zou kunnen doen:
- Organiseer een hackathon
- Organiseer een demo-middag met borrel
- Organiseer een faalcafé met positieve insteek. Laat seniors vertellen over gemaakte fouten om te laten zien dat fouten maken iets menselijks is, en een kans om te leren
- Schrijf blogs voor het intranet en probeer discussies aan te zwengelen
Je zult gesprekken hebben met echte mensen, erachter komen dat je heel veel dingen nog niet wist, en projecten leren kennen die relevant zijn voor je werkveld. Stiekem ben je als je de tijd neemt om collega's te spreken veel productiever dan als je achter je laptop zit.
Meetups waarop gelijkgestemenden rondlopen zijn een ding waar ik zelf veel energie van krijg. Het gevoel ingebed te zijn, onderdeel van een groter geheel, en samen iets goeds te doen — dat is lastig te evenaren.
Conclusie
De vraag waarmee ik begon — hoe maak ik mijn werkdag zo effectief mogelijk voor de digitale overheid — kan je natuurlijk op verschillende manieren beantwoorden. Maar er zijn wel duidelijke routes te onderscheiden: draag bij aan open source projecten met breed bereik, deel kennis via events en meetups, en zet praktijkervaring om in standaarden die anderen verder helpen.
Wat ze gemeen hebben: het gaat altijd om kennisdeling en bereik. Een fix in een gedeelde component, een richtlijn in NeRDS, een regel in de API Design Rules — het zijn investeringen die zich keer op keer terugbetalen bij elke organisatie die er gebruik van maakt.
Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Kies de route die past bij waar jij goed in bent, en begin klein.
Kan jij wel wat meer developer.overheid.nl in je organisatie gebruiken? Mail naar developer.overheid@geonovum.nl voor een demo en/ of meer uitleg.